Yıl 2018, Cilt 3, Sayı 2, Sayfalar 137 - 161 2018-08-12

شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا
Kurdish Poetry from the Perspective of the Criteria of Textuality, Kurdish Poetry Texts of Central Kurdish Dialect as an Example
Metinselliğin Kriterleri Açısından Kürt Şiiri - Orta Kürt Lehçesinin Kürt Şiir Metinleri Öneği

Rebwar Muhammed Ismail [1] , Newzad Waqas Sahid [2]

24 16

 

ئەم توێژینەوەیە، كە لە ژێر ناونیشانی (شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی، بە نموونەی  دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا)دایە ، تەوەرەیەكە لە نامەی دكتۆرا، بە شێوەیەكی گشتی ڕێگایەكە بۆ خستنە ڕووی خاسییەت و سروشتی دەق، كە لە لایەن ڕەخنەگر و تیۆریست و نووسەرانەوە بە گوزارشتی جۆراوجۆر جەختی لەسەر كراوەتوە و  لە چوارچێوەی فەلەسەفەی ئەدەب  و تیۆری ئەدەبی و ڕەخنەیی  ئەدەبی و هونەرییەوە  خویندنەوەی جیاوازی بۆ كراوە.

          لێرەدا ئاماژە بە سروشت و بەهای دەق كراوە، لە چوارچێوەی تێڕوانیینە تیۆری و ڕەخنەییەكانەوە، ئەو پێوانە و پێوەرە گشتی و تایبەتییانەی وەك مەجێك بۆ بەهای دەق بوون خراونەتەڕوو، بەهۆیانەوە دەق ناسنامەی زانستیانەی دەقبوون و جۆری دەق بوونی خۆی وەردەگرێت، هەروەها سەرەڕای ئەوانە زۆر مەرجی تریش بۆ چەمكی دەق و دەقبوون، پێشكەش كراوە، كە هەموو ئەوانە چەند خاسییەت و پێوەرێكی گشتین بۆ وجودی ناوەخن و فۆڕم (دەقێتی)، چونكە ناكرێت هەموو ئەم پێوەرانە بەسەر یەك جۆرە دەقدا فەرز بكرێن.

دواتر لە ژێر ڕۆشنایی چمكی دەق و خاسییەت و پێوەرەكانی دەقبوون، خویندنەوەیەكی تیۆری وڕەخنەیی بۆ دەقی شیعری كوردی لە كرمانجی خواروو كراوە، دەقی شیعری لەم قوتابخانەیەدا، دەكەوێتە ناو بازنە ئەو مەرج و پێوەرە تیۆری و ڕەخنەییانەی، كە لەمەڕ دەقەوە لە لایەن توێژەرانەوە پێشكەش كراون، بەپێی ئەو پێوەرانەی، كە لە بنەما تایبەتی و  گشتییەكانی دەق دەڕوانێت، دەقی شیعری كرمانجی خواروو مولزەمە بە پێوەرەكان و ناسنامەی دەقبوون وەردەگرێت. چونكە بنیادی  دەقی شیعری كرمانجی خواروو، لە ڕووی ڕوخسار و ناوەرۆكەوە، جیاكاری خۆی هەیە، لە ڕوو "زمان و پەیامداری و ناسنامە و جۆری ژانرییەتی و  ڕەگەزە ئەدەبییەكانی وەك "بیر، خەیاڵ، سۆز، فۆڕم"، هەڵگری شێوازێكی تایبەت بەخۆیەتی، ئەو ڕەهەندانە پێكهاتەی دەقەكەیان بینا كرووە، ئەمانەش سیفەتی گۆڕاوییان هەیە، بۆیە بە درێژای مێژووی ئەم قوتابخانەیە بە گۆڕانی هەر ڕەهەندێك لەو ڕەهەندانەی دەق شێواز و بنیاتی دەقەكەش گۆڕاوە،  ئەمەش لە ئەنجامی لێكۆڵینەوە و شیكردنەوە و میزانكردنی دەقی شیعری كرمانجی خوار وو بەدەست دێت، بە چەمك و پیورە تیۆری و ڕەخنەییەكان.


This research is entitled “Kurdish Poetry from the perspective of the criteria of textuality, Kurdish poetry texts of Central Kurdish dialect as an example". It is part of the doctoral thesis which aims at examining the nature and properties of text. This – the nature of text - has been focused on by critics and theorists in various ways. It has also been interpreted differently within the framework of the philosophy of literature, literary criticism and literary theory.        

This research sheds light on the nature and value of text within the framework of theoretical and critical viewpoints. It highlights the general and specific criteria of textuality and claims that on the basis of those criteria a text receives its scientific identity. These measures are some general features for the existence of textuality and they cannot be imposed on one type of text. 

The research gives a theoretical and critical analysis of Kurdish poetry texts of Central Kurdish dialect in the light of the concept of text and its texuality criteria. According to the criteria, that consider the general and specific principles of “text”, Kurdish poetry texts of Central Kurdish dialect are bound to those criteria and receive identity of textuality. This is because the structure of Kurdish poetry texts of Central Kurdish dialect has its own properties in respect of language, meaningfulness, identity, type of genre and literary elements such as idea, imagination, emotion and form. These aspects build the structure of the texts. The aspects, throughout the history of this literary school, have changed which could be known through analyzing and studying the texts with the theoretical and critical criteria.                 


   Bu araştırma, “Kürtçe Şiir, metinselliğin ölçütleri, Orta Kürt lehçesinin Kürt şiir metinleri bir örnek olarak ele alınmıştır.” Metin niteliğini ve özelliklerini inceleyen doktora tezi kapsamındadır. metin - eleştirmenler ve teorisyenler tarafından çeşitli şekillerde yoğunlaşmış, edebiyat felsefesi, edebi eleştiri ve edebi teori çerçevesinde farklı yorumlanmıştır. Bu araştırma, teorik ve eleştirel bakış açıları çerçevesinde metnin doğasına ve değerine ışık tutmaktadır. Metinselliğin genel ve özel kriterlerini vurgular ve bu kriterler temelinde bir metnin bilimsel kimliğini aldığını iddia eder. Bu ölçüler, metinselliğin varlığı için bazı genel özelliklerdir ve bir metin türüne uygulanamazlar.


        Araştırma, metin kavramı ve metinsel kriterler ışığında, Orta Kürt lehçesinin Kürt şiir metinlerinin teorik ve eleştirel bir analizini vermektedir. “Metin” in genel ve özel ilkelerini dikkate alan ölçütlere göre, Kürtçe metinlerin Kürtçe metinleri, bu kriterlere bağlanır ve metinselliğin kimliğini alır. Bunun nedeni, Orta Kürt lehçesinin Kürt şiir metinlerinin yapısının, dil, anlamlılık, kimlik, tür türü ve düşünce, hayal gücü, duygu ve biçim gibi edebi unsurlar bakımından kendine özgü özellikleri olmasıdır. Bu yönler metinlerin yapısını oluşturur. Bu edebi okulun tarihi boyunca, metinleri teorik ve eleştirel ölçütlerle analiz ederek ve inceleyerek bilinebilecek olan yönler değişmiştir.

  • Abrir, Bashir. (1995), Semiotics and Literary Text Reporting, Menhal Journal, No. 534.
  • Abu Zaid, Nasr Hamed. (1999). Problems of Reading and Means of Interpretation, Fifth / V, The Arab Cultural Center.
  • Afifi, Ahmed. (2001). Towards a New Text in the Grammar Lesson, first edition, Publisher Al-Zahraa Al-Sharq Library, Cairo.
  • al-Sabihi, Mohemmed al-akhzar. (2016). an introduction to the science of text and its practice areas, translated by Ibrahim Ahmad Shwan, first edition, cultural press, Erbil.
  • Ayashi, Munther. (2002). Stylistic and Speech Analysis, first edition, Center for Civilization, Syria.
  • Bahiri, Said Hassan. (1997). Linguistics Text Concepts and Directions, first edition, Dar Nubar Press, Cairo.
  • Bakhtin, Mikhael. (1985). The Question of Text, Translated by Muhammad Maqled, Journal of Contemporary Arab Thought, Beirut, No. 36.
  • Barznji, Yasin Qadir. (2009). The Art of Drama, a view on Kurdish Drama, Kamal press, Sulaymaniyah.
  • Bayqdar, Qahtan. Literary Style and Scientific Method, www.alukah.net/literature_language/0/6373.
  • Bayz, Halmat. (2013). Intertextuality in Bakhtyar Ali’s The last Pomegranate of the World novel, first edition, Shahab press, Erbil.
  • Bin Threil, Adnan. (2000).Text and Stylistic Theory and Practice, edition / ?, Publications of the Arab Writers Union, Alexandria.
  • Chaib, Ahmed. (1966).style sixth edition, printing press? , Cairo.
  • Dashti, Karim. (2003). Literature and Philosophy, second edition, Erbil.
  • de Bougrand, Robert. (1998). Text and disoure, Procedure, Translated by Tammam Hassan, first edition, Publisher World Books, Cairo.
  • Divan of Haji Qadri Koyi (1986), research: Sardar Miran and Karim Mustafa Sharaza, Kurdistan cultural and general pres, Baghdad.
  • Divan of Kurdi, Mohammed Mustafa Hama Bor (2011), first edition, volume 1, Aras press, Erbil.
  • Divan of Mahwi, Mala Abdulkarim Mudaris and Mohammed Mala Karim (1984), second edition, Hisam press, Baghdad.
  • Divan of Nali, Mala Abdulkarim Mudaris and Fatih Abdulkarim (1976), Kurdish information council press, Baghdad.
  • Divan of Salim (1972), second edition, Kurdistan press, Erbil.
  • Enkvist, Nils Arik. (2001). Stylistic linguistics, Translated by Ahmed Mo'men, I /? , Montessori Publications, Constantine.
  • Fatah, Rizgar Humar. (2015). The Pleasure of the Text in Qubadi Jalilzada’s poetries, Journal of Raparin University, N. 4.
  • Gardi, Aziz. (1974), Literature and Criticism, first edition, Hawadith Press, Baghdad.
  • Goran (1961).Old and Newness in Poetry, Hiwa Journal, N.31.
  • Hama Amin Mohammed, Abdulqadir. (2008). Functional strueture in Modern Kurdish texts , first edition, Tishk press, Sulaymaniyah.
  • Hama Amin, Abdulqadir. (2013).The Principles of Deconstruction, Journal of Sulaymaniya University, N.40, Part B.
  • Harf, Hama Karim. (2009). My Word, directorate of sulaymaniyah press, sulaymaniyah.
  • Hussein, Himdad. (2007). Literary Schools, first edition, Mukryani research agency, Aras press, Erbil.
  • Kaki, Hamanuri Humar. (2008). Style in Kurdish Classic Poetry, first editon, Tishk Press, sulaymaniyah.
  • Khaznadar, Marf . (2010). History of Kurdish Literature, volume 3, second edition, Aras press, Erbil.
  • Khdir Mauldwd, Abdullah. (2008). Divan of Hamdi, first edition, cultural ministry press, Erbil.
  • Musallouh, Said. (1991). Towards Agromy of the Poetic Text Study in the Jahiliyya poem, Journal / chapters, volume 10, N 1 / 2, July.
  • Mushir Dzaee, Abdulwahid. (2014). Pragmatics of Text and Discourse, first edition, Awer press, Erbil.
  • Nadr,.Adib. (2014), a return to first home, Haji Hashm press, published by Kurdish academia, Erbil.
  • Qadir, Khanzad Ali. (2012). Poetic language of Mahwi, Haji Qadri Koyi and Sheikh Raza Talabani, first edition, Haji Hashm press, Erbil.
  • Qadir, Sherko Hama Amin. (2009), An Analysis of Short text discourse, Ranj Press, Sulaymaniyah.
  • Rasul, Shukriya. (1989). Kardish literature and Literary arts, Higher education press, Salahadin University.
  • Sahid, Ahmad. (2017).The voice of Mustafa Bagi Kurdi in Kurdish classic literature, Renma press, Sulaymaniyah.
  • Saraj, Hashim. (2013).the Pleasure of the Text, Raman Joural, N.195.
  • Shwan, Ibrahim Ahmad. (2014). Comparative Literature, first edition, Salahadin University press, Erbil.
  • Three Literary Stages (2011), translated by Ari Husman Khaiat, first edition, Sulaymaniyah.
  • Tofiq, Qais Kakl. (2002). Textual relations, PhD thesis, college of literature, Salahadin University.
  • Yokatin, Said. (1989). The Opening of the Novel Text, first edition, The Arab Cultural Center, Casablanca, Beirut.
  • Zniak, Zetsislav Wawr. (2003). Introduction to Text Science, Building Text, Translated by A. Dr.. Saeed Hassan Bahiri, first edition, Al-Mukhtar Foundation for Publishing and Distribution, Cairo.
Birincil Dil ar
Konular Edebiyat Araştırmaları
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Rebwar Muhammed Ismail (Sorumlu Yazar)
Ülke: Iraq


Yazar: Newzad Waqas Sahid
Ülke: Iraq


Bibtex @araştırma makalesi { jms423146, journal = {The Journal of Mesopotamian Studies (JMS)}, issn = {2147-6659}, eissn = {2147-6659}, address = {Mardin Artuklu Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {3}, pages = {137 - 161}, doi = {}, title = {شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا}, key = {cite}, author = {Ismail, Rebwar Muhammed and Sahid, Newzad Waqas} }
APA Ismail, R , Sahid, N . (2018). شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا. The Journal of Mesopotamian Studies (JMS), 3 (2), 137-161. Retrieved from http://jms.artuklu.edu.tr/issue/38846/423146
MLA Ismail, R , Sahid, N . "شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا". The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) 3 (2018): 137-161 <http://jms.artuklu.edu.tr/issue/38846/423146>
Chicago Ismail, R , Sahid, N . "شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا". The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) 3 (2018): 137-161
RIS TY - JOUR T1 - شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا AU - Rebwar Muhammed Ismail , Newzad Waqas Sahid Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) JF - Journal JO - JOR SP - 137 EP - 161 VL - 3 IS - 2 SN - 2147-6659-2147-6659 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا %A Rebwar Muhammed Ismail , Newzad Waqas Sahid %T شیعری كوردی، لە ڕوانگەی پێوەرەكانی دەقێتی بە نموونەی دەقی شیعری لە كرمانجی خواروودا %D 2018 %J The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) %P 2147-6659-2147-6659 %V 3 %N 2 %R %U
ISNAD Ismail, Rebwar Muhammed , Sahid, Newzad Waqas . "Metinselliğin Kriterleri Açısından Kürt Şiiri - Orta Kürt Lehçesinin Kürt Şiir Metinleri Öneği". The Journal of Mesopotamian Studies (JMS) 3 / 2 (Ağustos 2018): 137-161.