Research Article
BibTex RIS Cite

Is Mathematics an Axiomatic Ground for the Philosophy of Ikhwān al-Ṣafāʾ?

Year 2017, Volume: 4 Issue: 2, 77 - 95, 25.12.2017

Abstract

This article aims to investigate whether mathematics is consistently
an axiomatic ground in the philosophical system of Ikhwān al-Ṣafāʾ, a group
of philosophers living in Basra and its environs during 4th/10th century. This
investigation is required by Ikhwān’s claim that mathematics is the basis to all
other sciences by depending upon the Pythagorean philosophy. The relationship
between mathematics and divinity along with natural sciences in the philosophy
of Ikhwān has been subjected in order to inquire this claim. Ikhwān’s teleological
argument focuses on order and design of the nature, therefore it has a progressive
course from mathematics to metaphysic. This gives an impression that they
position mathematics in the centre of their philosophy. However, they ignore
0, do not consider 1 as a number and accept an ontological hierarchy among
numbers when they refer mathematics in several metaphysical issues such
as existence of God, His unity, emanation of beings from Him. Here, Ikhwān
reflects a clear Pythagorean influence, instead of taking into account the results
of mathematical improvement in their age. This obviously points out that they
detach mathematics by imposing metaphysical meanings to it. Consequently,
this imposing weakens their claim that mathematics is the basis to all sciences,
because it has a progressive course from metaphysics to mathematics.
:

References

  • Bayrakdar, Mehmet, İslamda Bilim ve Teknoloji Tarihi, TDV Yayınları, Ankara 1985.
  • Bozkurt, Ömer, “İhvân-ı Safâ’da Aritmetik, Geometri ve Felsefe İlişkileri”, Kaygı, Bursa 2012, sayı: 18, ss. 123-152.
  • Çetinkaya, Bayram Ali, “İhvân- ı Safa Felsefesinde Sayıların Gizemi Üzerine Bir Çözüm Denemesi”, Felsefe Dünyası, Ankara 2003, sayı: 37, s. 87-121.
  • Çetinkaya, Yalçın, İhvân-ı Safâ’da Müzik Düşüncesi, İnsan Yayınları, İstanbul 1995.
  • De Callata, Godefroid, Ikhwan al-Safa’ A Brotherhood of Idealists on the Fringe of Orthodox Islam, Oneworld, Oxford 2005.
  • Güneş, Cevat, “İhvân-ı Safâ Literatürü”, Dicle Üniversitesi İllahiyat Fakültesi Yayınları, Diyarbakır 2004, sayı: 2, ss. 89-105.
  • İhvân-ı Safâ, “Ahlâkın Islahı ve Nefsin Terbiyesinde Sayısal ve Geometrik Oran”, çev. Ali Avcu, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 161-171.
  • İhvân-ı Safâ, “Akıl ve Ma’kul / Akledilir Hakkında”, çev. Ömer Bozkurt, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 3, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2014, ss. 185-200.
  • İhvân-ı Safâ, “Fihristü’r Resâil”, çev. Enver Uysal, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 15-30.
  • İhvân-ı Safâ, “Hendesede Geometri ve Mahiyeti”, çev. Ömer Bozkurt, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 51-79.
  • İhvân-ı Safâ, “Matematikle İlgili Risaleler Hakkında”, çev. Muhammet Fatih Kılıç, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 5, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2016, ss. 13-83.
  • İhvân-ı Safâ, “Meteorolojiye Dair”, çev. Elmin Aliyev, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 2, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2013, ss. 57-74.
  • İhvân-ı Safâ, “Musiki”, çev. A. Hakkı Turabi, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 129-160.
  • İhvân-ı Safâ, “Nedenler ve Nedenlilere Dair”, çev. Ali Durusoy, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 3, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2014, ss. 281-312.
  • İhvân-ı Safâ, “Sayılar Hakkında”, çev. Bayram Ali Çetinkaya, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 31-50.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 1, Matba‘atü Nuhbeti’l- Ahbâr, Bombay 1305/1887.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 2, Dâru Sâdir, Beyrut 1957.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 3, Dâru Sâdir, Beyrut 1957.
  • İhvân-ı Safâ, er-Resâletü’l-Câmi‘a (nşr. A. Tâmir), Menşûrâtü ‘Uveydât, Beyrut 1995.
  • Karlığa, Bekir ve Köroğlu, Burhan, İslam Kaynakları Işığında Yeni-Platoncu Felsefe, Marmara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Başkanlığı, İstanbul 2004.
  • Karlığa, Bekir, İslâm Kaynakları ve Filozofları Işığında Pythagoras ve Presokratik Filozoflar, İstanbul Üniversitesi SBE, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 1979.
  • Koçin, Abdulhakim, “Uluslararası Üne Kavuşmuş Matematik Bilgini: Harezmi”, Bilim ve Teknik Dergisi, Tübitak Yayınları, Ankara 1991, sayı. 281, ss. 49-51.
  • Nasr, Seyyid Hüseyin, An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines, Thames ve Hudson, Londra 1978.
  • Okur, İbrahim, Çağlar Boyunca Matematik ve İlahiyat: Matematik İçinde Vahiy ve Vahiy İçinde Matematik Arayanlar, Okursoy Yayınları, İstanbul 2004.
  • Onay, Hamdi, İhvân-ı Safâ’nın Varlık Anlayışı, Erciyes Üniversitesi SBE, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Kayseri 1997.
  • Pappas, Theoni, Yaşayan Matematik, çev. Yıldız Silier, Doruk Yayınları, İstanbul 2014.
  • Netton, Ian Richard, Muslim Neoplatonists: An Introduction to the Thought of the Brethren of Purity, George Allen ve Unwin Ltd., Londra 1982.
  • Uysal, Enver, İhvân-ı Safâ Felsefesinde Tanrı ve Âlem, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1998.

Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?

Year 2017, Volume: 4 Issue: 2, 77 - 95, 25.12.2017

Abstract

Bu makalenin amacı, IV/X. asırda Basra ve civarında bir felsefe topluğu
olarak yaşayan İhvân-ı Safâ’nın sıklıkla başvurduğu matematiği, kendi felsefeleri
için tutarlı bir şekilde aksiyomatik zemin olarak kullanıp kullanmadıklarını
soruşturmaktır. Bu soruşturmayı gerekli kılan husus, İhvân’ın, Pisagorculuğa
dayanarak öne sürdüğü matematiğin bütün ilimlerin temeli olduğuna ilişkin
iddiasıdır. Bu iddianın geçerliliğini tespit etmek için İhvân’ın felsefi ilimler
arasında zikrettiği tabiat ve ilahiyat ilimlerinin matematikle olan ilişkisi, bu
makalede, birtakım örnekler özerinden analiz edilmektedir. İhvân’ın Tanrı’nın
varlığını ispatlamak üzere geliştirdiği teleolojik kanıt ve içerimi, tabiattaki
matematiksel hesap, düzen ve dengeden hareket ettiği için matematikten
metafiziğe doğru bir seyir takip eder. Bu seyir, İhvân’ın matematiği
düşüncelerinin temeline yerleştirdiği izlenimi verir. Fakat Tanrı’nın varlığı,
birliği, mevcudatın Tanrı’dan sudûru gibi metafizik meselelerdeki matematik
referanslarında İhvân, 0’ı görmezden gelir, 1’i sayı olarak kabul etmez ve sayılar
arasında ontolojik bir hiyerarşi kabul eder. Bu tür açıklamalarında İhvân’ın,
kendi döneminde kaydedilen matematik sahasındaki gelişmeleri dikkate
almadığı, bunun yerine Pisagorcuların etkisi altında kaldığı görülür. Bu nedenle
İhvân, matematiği yer yer bağlamından koparır ve onu metafizik doktrinlerden
hareketle okumayı sürdürür. Bu ise metafizikten matematiğe doğru bir seyir arz
ettiği için matematiğin bütün ilimlerin temeli olduğuna ilişkin İhvân’ın iddiasını
büyük ölçüde zaafa uğratır.

References

  • Bayrakdar, Mehmet, İslamda Bilim ve Teknoloji Tarihi, TDV Yayınları, Ankara 1985.
  • Bozkurt, Ömer, “İhvân-ı Safâ’da Aritmetik, Geometri ve Felsefe İlişkileri”, Kaygı, Bursa 2012, sayı: 18, ss. 123-152.
  • Çetinkaya, Bayram Ali, “İhvân- ı Safa Felsefesinde Sayıların Gizemi Üzerine Bir Çözüm Denemesi”, Felsefe Dünyası, Ankara 2003, sayı: 37, s. 87-121.
  • Çetinkaya, Yalçın, İhvân-ı Safâ’da Müzik Düşüncesi, İnsan Yayınları, İstanbul 1995.
  • De Callata, Godefroid, Ikhwan al-Safa’ A Brotherhood of Idealists on the Fringe of Orthodox Islam, Oneworld, Oxford 2005.
  • Güneş, Cevat, “İhvân-ı Safâ Literatürü”, Dicle Üniversitesi İllahiyat Fakültesi Yayınları, Diyarbakır 2004, sayı: 2, ss. 89-105.
  • İhvân-ı Safâ, “Ahlâkın Islahı ve Nefsin Terbiyesinde Sayısal ve Geometrik Oran”, çev. Ali Avcu, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 161-171.
  • İhvân-ı Safâ, “Akıl ve Ma’kul / Akledilir Hakkında”, çev. Ömer Bozkurt, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 3, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2014, ss. 185-200.
  • İhvân-ı Safâ, “Fihristü’r Resâil”, çev. Enver Uysal, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 15-30.
  • İhvân-ı Safâ, “Hendesede Geometri ve Mahiyeti”, çev. Ömer Bozkurt, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 51-79.
  • İhvân-ı Safâ, “Matematikle İlgili Risaleler Hakkında”, çev. Muhammet Fatih Kılıç, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 5, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2016, ss. 13-83.
  • İhvân-ı Safâ, “Meteorolojiye Dair”, çev. Elmin Aliyev, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 2, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2013, ss. 57-74.
  • İhvân-ı Safâ, “Musiki”, çev. A. Hakkı Turabi, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 129-160.
  • İhvân-ı Safâ, “Nedenler ve Nedenlilere Dair”, çev. Ali Durusoy, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 3, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2014, ss. 281-312.
  • İhvân-ı Safâ, “Sayılar Hakkında”, çev. Bayram Ali Çetinkaya, İhvân-ı Safâ Risâleleri (Ed. Abdullah Kahraman), c. 1, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012, ss. 31-50.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 1, Matba‘atü Nuhbeti’l- Ahbâr, Bombay 1305/1887.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 2, Dâru Sâdir, Beyrut 1957.
  • İhvân-ı Safâ, Resâilü İhvâni’s-safâ’ ve hullâni’l-vefâ, c. 3, Dâru Sâdir, Beyrut 1957.
  • İhvân-ı Safâ, er-Resâletü’l-Câmi‘a (nşr. A. Tâmir), Menşûrâtü ‘Uveydât, Beyrut 1995.
  • Karlığa, Bekir ve Köroğlu, Burhan, İslam Kaynakları Işığında Yeni-Platoncu Felsefe, Marmara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Başkanlığı, İstanbul 2004.
  • Karlığa, Bekir, İslâm Kaynakları ve Filozofları Işığında Pythagoras ve Presokratik Filozoflar, İstanbul Üniversitesi SBE, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 1979.
  • Koçin, Abdulhakim, “Uluslararası Üne Kavuşmuş Matematik Bilgini: Harezmi”, Bilim ve Teknik Dergisi, Tübitak Yayınları, Ankara 1991, sayı. 281, ss. 49-51.
  • Nasr, Seyyid Hüseyin, An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines, Thames ve Hudson, Londra 1978.
  • Okur, İbrahim, Çağlar Boyunca Matematik ve İlahiyat: Matematik İçinde Vahiy ve Vahiy İçinde Matematik Arayanlar, Okursoy Yayınları, İstanbul 2004.
  • Onay, Hamdi, İhvân-ı Safâ’nın Varlık Anlayışı, Erciyes Üniversitesi SBE, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Kayseri 1997.
  • Pappas, Theoni, Yaşayan Matematik, çev. Yıldız Silier, Doruk Yayınları, İstanbul 2014.
  • Netton, Ian Richard, Muslim Neoplatonists: An Introduction to the Thought of the Brethren of Purity, George Allen ve Unwin Ltd., Londra 1982.
  • Uysal, Enver, İhvân-ı Safâ Felsefesinde Tanrı ve Âlem, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1998.
There are 28 citations in total.

Details

Journal Section Makaleler
Authors

Metin Koçhan This is me

Muhammet Fatih Kılıç

Publication Date December 25, 2017
Published in Issue Year 2017 Volume: 4 Issue: 2

Cite

APA Koçhan, M., & Kılıç, M. F. (2017). Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?. Artuklu Akademi, 4(2), 77-95.
AMA Koçhan M, Kılıç MF. Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?. Mardin Artuklu Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi. December 2017;4(2):77-95.
Chicago Koçhan, Metin, and Muhammet Fatih Kılıç. “Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin Midir?”. Artuklu Akademi 4, no. 2 (December 2017): 77-95.
EndNote Koçhan M, Kılıç MF (December 1, 2017) Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?. Artuklu Akademi 4 2 77–95.
IEEE M. Koçhan and M. F. Kılıç, “Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?”, Mardin Artuklu Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi, vol. 4, no. 2, pp. 77–95, 2017.
ISNAD Koçhan, Metin - Kılıç, Muhammet Fatih. “Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin Midir?”. Artuklu Akademi 4/2 (December 2017), 77-95.
JAMA Koçhan M, Kılıç MF. Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?. Mardin Artuklu Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi. 2017;4:77–95.
MLA Koçhan, Metin and Muhammet Fatih Kılıç. “Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin Midir?”. Artuklu Akademi, vol. 4, no. 2, 2017, pp. 77-95.
Vancouver Koçhan M, Kılıç MF. Matematik, İhvân-ı Safâ Felsefesinin Dayandığı Aksiyomatik Zemin midir?. Mardin Artuklu Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi. 2017;4(2):77-95.

88x31.png

Artuklu Akademi Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.